Een psychologisch traject in het kader van IZA-bedrijfszorg

Een derde van de Nederlanders (32%) vindt werk het belangrijkste levensgebied, vlak na het gezin (39%) en ruim vóór vrije tijd (22%).

Werken is belangrijk om het leven betekenis te geven en kan veel bijdragen aan een goede psychische gezondheid. Maar de relatie tussen psychische gezondheid en arbeid is niet eenduidig. Werken is voor velen een vitaminekuur of therapeuticum, maar voor anderen een ziektebron of verslaving. Zo is het verzuim wegens psychische klachten de laatste tientallen jaren sterk toegenomen.
Psychische stoornissen zijn moeilijk objectiveerbaar en bij veel psychische stoornissen wordt een grote variatie van symptomen gevonden. Veel psychische stoornissen kunnen gepaard gaan met uiteenlopende lichamelijke klachten. Ook kunnen psychische klachten het gevolg zijn van een arbeidsconflict.

Zowel wat betreft het behandelinhoudelijke deel als de samenwerking is het belangrijk om vanuit een contextuele bril te kijken om tot goede resultaten in de arbeidsrelevante hulpverlening te komen. Bij iemand met een angststoornis is een geprotocolleerde behandeling gericht op de angstklachten het meest logisch. Die is bewezen effectief. Wat echter, als een arbeidsconflict op de achtergrond meespeelt? Dan kan er lang worden behandeld, maar zal reïntegratie niet of moeilijk slagen. Sterker nog: de kans is groot dat de klachten blijven bestaan. Er is een toevoeging nodig, die kan bestaan uit extra interventies als bemiddeling/mediation, coaching of reïntegratiegesprekken.

Verder vraagt de behandeling van arbeidsrelevante psychische problematiek om een flexibele, creatieve en pro-actieve houding. Door middel van zorg op maat en aan de hand van continu afstemming en samenwerking met andere deelnemers in het veld. Een belangrijke voorwaarde voor efficiënte hulp bij arbeidsrelevante problematiek is het snel interveniëren.

De behandeling vanuit de contextuele benadering begint met een intake, klachtenanamnese en probleemanalyse. Het uitgangspunt is dat psychische klachten vanuit hun context bekeken moeten worden. Psychische klachten worde veelal door een veelheid aan factoren bepaald.

Mijn eigen werkervaring heb ik opgedaan in instellingen waarin multidisciplinair wordt samengewerkt met cliënten en cliëntsystemen, die een gecompliceerde hulpvraag hebben. Bij mijn analyse van de klachten heb ik oog voor een raamwerk aan relevante factoren, die bepalend is voor de keuze van mijn interventies.
Behandeling bestaat meestal uit de volgende onderdelen:

• interventies gericht op het verminderen van stressreacties
• stagnatie in de arbeidsloopbaan
• interventies gericht op het aanpassen van de taakkenmerken
• interventies gericht op het beïnvloeden van omgevingsfactoren
• interventies gericht op het beïnvloeden van persoonskenmerken

Cliënten met lichamelijke klachten vormen een aparte doelgroep. Dit overkomt vaak mensen die ernstige gebeurtenissen in hun leven hebben meegemaakt. Het is van belang om oog te hebben voor de psychische kant van hun lichamelijke klachten. Dit vergt vaardigheden van de psycholoog om de aandacht te richten op predisponerende, uitlokkende als instandhoudende factoren.

Door collegiale intervisie en bij- en nascholingstrajecten houd ik mijn kennis bij. Psychisch verzuim vraagt om snelle, doelgerichte actie en communicatie. Het bespreekbaar maken van zaken die daar mee te maken hebben vraagt om zorgvuldig communiceren, de klachten van de werknemer serieus nemen en hem/haar te helpen zo snel mogelijk weer aan het werk te gaan. Zo kan bijgedragen worden aan spoedig herstel. Dit kan bevorderd worden door een preventief psychologisch traject, met afstemming met de andere partners zoals het bedrijfsmaatschappelijk werk, de bedrijfsarts en huisarts.

Sinds de gemeente Deventer meedoet aan IZA-Bedrijfszorg participeer ik hierin als psycholoog. Ik heb gemerkt dat dit drempels kan slechten in de samenwerking. Daar gaat een positieve impuls vanuit, omdat het bijdraagt tot nuances in de kijk op- en aanpak van de klachten en symptomen, zowel door de cliënt als zijn/haar leidinggevende(n). Als klachten al langer spelen is het onvermijdelijk dat de werkgever en werknemer er andere conclusies op nahouden. Mijn bijdrage kan hier een inspirerende maar ook relativerende invloed hebben en dat biedt goede randvoorwaarden voor een succesvolle interventie.